Kurumsal dünyada başarılı pek çok yetişkin, arka planda ciddi organizasyon ve zaman yönetimi zorlukları yaşar. Ajandalar doldurulur, uygulamalar indirilir ancak bir süre sonra her şey eski karmaşık haline geri döner. Bunun nedeni, geleneksel zaman yönetimi tavsiyelerinin "nörotipik" beyinler için tasarlanmış olmasıdır. DEHB (Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu) olan bir birey için asıl mesele irade değil, Yönetici İşlevler (Executive Functions) kapasitesidir.
Yönetici İşlevler Nedir?
Beynimizin frontal lobunda (ön bölge) yer alan yönetici işlevler, adeta zihnin CEO'su gibidir. Plan yapma, önceliklendirme, dürtü kontrolü, duygu regülasyonu ve çalışma belleğini (working memory) yönetir. DEHB durumunda, beynin bu CEO bölümü, diğer departmanlarla (ilgi, duygu ve motor beceriler) iletişim kurarken gecikmeler yaşayabilir.
Zaman Körlüğü (Time Blindness)
DEHB olan pek çok yetişkin zamanın ne kadar sürdüğünü veya bir işin ne kadar süreceğini tahmin etmekte zorlanır. Geçmiş ve gelecek algısı "Şimdi" ve "Şimdi Değil" (Now and Not Now) olarak ikiye ayrılabilir. Bu durum, son teslim tarihlerinin hep son dakikaya bırakılmasına (ve oradaki yüksek adrenalin ile işin halledilmesine) yol açar.
İş Hayatında Nörolojik Düzenlemeler
Bu farklılıkları yönetebilmek, klinik psikoloji ve performans koçluğu çerçevesinde geliştirilmiş stratejiler gerektirir:
- Dışsallaştırma (Externalization): Yönetici işlevleri beyin içinde tutmak yerine dış dünyaya aktarın. Post-it'ler, görsel panolar, sesli hatırlatıcılar... Fikri beyninizde tutmaya çalışmak çalışma belleğinizi (working memory) doldurup yoracaktır.
- Son Tarihleri Bölmek (Micro-deadlines): Uzak bir son teslim tarihi DEHB beyni için "Şimdi Değil" klasörüne girer. Bir aylık projeyi, her biri iki günlük yapay ve acil olan (birisine söz verilen) mikro projelere bölmek gerekir.
- Bedeni Devreye Sokmak (Body Doubling): Çevrenizde odaklanmış bir şekilde çalışan başka birinin bulunması (sessizce yanınızda oturması bile), ayna nöronlar (mirror neurons) vasıtasıyla sizin de odaklanmanıza yardımcı olabilir.
İş hayatında potansiyelinizi yansıtmak, nörotipik sistemlere uymaya çalışarak kendinizi tüketmek değil, kendi bilişsel haritanıza uygun sistemleri (scaffolding) inşa etmekten geçer.
Kaynakça:
- Barkley, R. A. (2012). Executive Functions: What They Are, How They Work, and Why They Evolved.
- Brown, T. E. (2013). A New Understanding of ADHD in Children and Adults: Executive Function Impairments.