Pek çok elit sporcunun, olimpiyat yüzücülerinin, ekstrem sporcuların ve dövüş sanatçılarının DEHB (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu) tanısı olduğunu biliyor muydunuz? Bu bir tesadüf değildir. Birçok birey için yoğun fiziksel hareket, DEHB beyninin ihtiyaç duyduğu nörokimyasal dengeyi kuran en etkili, doğal stratejilerden biridir.
Hareket Eden Beden, Odaklanan Beyin
Klinik olarak bakıldığında, kardiyovasküler egzersizler beyne kan akışını hızlandırmaktan çok daha fazlasını yapar. Yoğun egzersiz, beynin dikkat ve uyanıklık sistemleri olan Dopamin ve Norepinefrin nörotransmitterlerinin salınımını doğrudan artırır. Psikiyatrist Dr. John Ratey, egzersizi DEHB beyinleri için "Ritalin ve Prozac'ın birleşimi"ne benzetir; çünkü egzersiz frontal lobdaki uyanıklık (arousal) seviyesini artırarak sistemin regüle olmasını sağlar.
Dövüş Sanatları, Cimnastik ve Kompleks Hareket
Her spor DEHB beyni için aynı etkiyi yaratmayabilir. Sadece düz koşu yapmak (lineer hareket) endorfin sağlasa da, frontal lobun yürütücü işlevlerini en fazla harekete geçiren sporlar; kompleks motor beceriler gerektiren sporlardır.
- Karmaşık Eylem: Tenis, dövüş sanatları, cimnastik veya tırmanış gibi sporlar, sadece kasları değil, sürekli olarak çevresel farkındalığı, dengeyi ve refleksif karar almayı (working memory ve inhibition) gerektirir.
- Aşırı Uyaran (Hyper-stimulation): Ekstrem sporlar, DEHB beyninin doğal olarak aradığı o "yüksek uyarı" seviyesine ulaştığı ve kaotik enerjiyi işlevsel bir performansa dönüştürdüğü alanlardır. Dış dünyanın hızı, içerideki zihinsel hıza yetiştiğinde, birey Akış (Flow) durumunu yaşar.
Günlük Rutine Nörolojik Bir Bakış
Masa başında odaklanma sorunu yaşayan bireylerin, odaklanmaya çalışmadan önce 15-20 dakikalık yüksek yoğunluklu (HIIT) bir egzersiz yapmaları, çalışma saatlerinde dikkat sürelerini ciddi oranda destekleyebilir. Hareket etmek, dikkatin dağılması demek değildir; aksine dikkati toplayabilmek için nörolojik bir zeminin (altyapının) hazırlanmasıdır.
Egzersiz, performans psikolojisinin en güçlü müdahalelerinden biridir. DEHB beynindeki enerjiyi bastırmak yerine, ona doğru alanı tanıyarak hareket üzerinden zihinsel netlik kazanılabilir.
Kaynakça:
- Ratey, J. J. (2008). Spark: The Revolutionary New Science of Exercise and the Brain.
- Den Heijer, A. E., et al. (2017). Sweat it out? The effects of physical exercise on cognition and behavior in children and adults with ADHD: a systematic literature review.